ปุ๋ยพืชสดและการใช้ประโยชน์
สถานีพัฒนาที่ดินขอนแก่น สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 5  กรมพัฒนาที่ดิน พ.ศ. 2550

ปุ๋ยพืชสดคืออะไร
               ปุ๋ยพืชสด  คือ ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดหนึ่ง ที่ได้จากการไถกลบ ต้น ใบ และส่วนต่างๆของพืช ในระยะช่วงออกดอก ซึ่งเป็นช่วงที่มีธาตุอาหารสูงสุด แล้วปล่อยทิ้งไว้ให้เน่าเปื่อยผุพัง ย่อยสลายเป็นอาหารแก่พืชที่จะปลูกตามมา ได้แก่ โสนอินเดีย ปอเทือง อัญชัน ไมยราพไร้หนาม พืชตระกูลถั่วต่างๆ เป็นต้น

1.ประเภทของพืชปุ๋ยสด
พืชปุ๋ยสดนั้นมีอยู่ด้วยกันมากมายหลายชนิดทั้งที่เป็นพืชตระกูลถั่วและที่ไม่ใช่พืชตระกูลถั่วที่มีใช้กันอยู่อย่างแพร่หลายดังนี้
               1. พืชตระกูลถั่ว  เป็นพืชที่นิยมใช้กันมากสำหรับเป็นปุ๋ยพืชสด เนื่องจากว่าพืชตระกูลถั่วนอกจากจะขึ้นได้ง่าย และเจริญเติบโตได้ดีแล้วที่รากพืชตระกูลถั่วจะมีปมรากมากมาย อันเป็นที่อาศัยของบักเตรีชนิดหนึ่งคือไรโซเบียมซึ่งสามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้
               2. พืชตระกูลหญ้า  ส่วนมากเป็นหญ้าซึ่งปลูกเพื่อใช้เลี้ยงสัตว์ ให้เพียงอินทรียวัตถุ ส่วนแร่ธาตุอาหารพืชอย่างอื่นนั้นมีปริมาณน้อยกว่าพืชตระกูลถั่ว
               3. พืชน้ำ มีอยู่ด้วยกันหลายชนิด เช่น ผักตบชวา, จอก และแหน ฯลฯ
2. ลักษณะทั่วไปของพืชปุ๋ยสด
ลักษณะของพืชที่จะมาทำเป็นปุ๋ยพืชสด
               1. ปลูกง่าย โตเร็ว รากแข็งแรง ระยะออกดอกสั้น 30 – 60 วัน
               2. ให้น้ำหนักพืชสดสูง ตั้งแต่ 2,000 กิโลกรัมต่อไร่ ขึ้นไป
               3. ทนแล้งและสภาพแวดล้อมต่างๆได้ดี ปลูกได้ทุกฤดูกาล
4. มีความต้านทานต่อโรคและแมลง
5. ผลิตเมล็ดพันธุ์ได้มาก ขยายพันธุ์ได้เร็ว ความงอกสูง
6. ทำการเก็บเกี่ยว ตัดสับและไถกลบได้ง่าย
7. ลำต้นอ่อน เน่าเปื่อยผุพังได้เร็วและมีธาตุอาหารพืชสูง 

3. การปลูกพืชปุ๋ยสด
               ในการปลูกพืชปุ๋ยสดให้ได้ผลดีควรปฏิบัติดังนี้
               1. ลักษณะของดิน ก่อนปลูกควรปรับปรุงสภาพของดินให้เหมาะสม เช่นถ้าเป็นดินกรดควรใส่ปูนลงไปก่อน จะช่วยให้พืชปุ๋ยสดเจริญเติบโตและให้น้ำหนักพืชสดสดสูงด้วย
               2. เวลาและฤดูกาลที่ปลูก เวลาที่เหมาะสมที่สุดคือ ปลูกช่วงต้นฤดูฝน หรือปลูกหลังจากเก็บเกี่ยวพืช ซึ่งความชื้นในดินยังคงมีอยู่ หรือปลูกก่อนการปลูกพืชหลัก ประมาณ 3 เดือน
               3. เมล็ดพันธุ์พืชปุ๋ยสดที่ใช้ปลูกเพื่อไถกลบในพื้นที่ 1  ไร่  ใช้อัตราเมล็ดดังนี้
ปอเทือง 5 กก., โสนอินเดีย 5 กก., โสนคางคก 5 กก., โสนไต้หวัน 5 กก., ถั่วพร้า 5 กก., ถั่วเขียว 5 กก., ถั่วเหลือง 8 กก., ถั่วพุ่ม 8 กก., ถั่วนา 8 กก.
 
4. วิธีการใช้พืชปุ๋ยสด
วิธีการใช้พืชปุ๋ยสด สามารถแบ่งการใช้ได้ 3 วิธี คือ
               1. ปลูกพืชปุ๋ยสด ในพื้นที่แปลงใหญ่ แล้วทำการตัดสับและไถกลบลงไปในพื้นที่โดยตรง
               2. ปลูกพืชปุ๋ยสดแซมในระหว่างร่องพืชหลักที่ทำการปลูก โดยปลูกพืชปุ๋ยสดหลังจากพืชหลักเจริญเติบโตในช่วงระยะหนึ่งแล้ว
               3. ปลูกพืชปุ๋ยสดในพื้นที่รกร้างว่างเปล่า แล้วตัดสับเอาส่วนของพืชปุ๋ยสดนำมาใส่ในแปลงที่จะปลูกพืชหลักแล้วไถกลบลงไปในดิน

การตัดสับและไถกลบพืชปุ๋ยสด
               การตัดสับและการไถกลบพืชปุ๋ยสดนั้น จำเป็นต้องพิจารณาถึงอายุของพืชปุ๋ยสดเป็นสำคัญระยะเวลาที่เหมาะสมในการตัดสับและไถกลบ ควรทำขณะที่ต้นถั่วเริ่มออกดอกไปจนถึงระยะดอกบานเต็มที่ เนื่องจากในระยะนี้ต้นถั่วเจริญงอกงามสูงสุด เมื่อไถกลบแล้วจะทำให้ปริมาณอินทรียวัตถุและธาตุไนโตรเจนสะสมอยู่ในดินสูงด้วย

5. อายุการตัดสับและไถกลบของพืชปุ๋ยสดแต่ละชนิด

6. ประโยชน์ของพืชปุ๋ยสด
               1. ลดอัตราการชะล้างพังทลายของดิน
               2. ช่วยทำให้ดินโปร่ง ร่วนซุย สะดวกในการไถพรวนและเตรียมดิน
               3. เพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำรักษาความชื้นให้แก่ดิน
               4. เพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุในดิน
               5. ช่วยบำรุงรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน
               6. เพิ่มความสามารถในการดูดซึมธาตุอาหารของดินให้สูงขึ้น
               7. ลดปริมาณการใช้ปุ๋ยเคมี และเพิ่มผลผลิตของพืชให้สูงขึ้น